Seattle'de 19 Haziran 2026'da, ABD-Avustralya Dünya Kupası D Grubu maçından önce düzenlenen pregame seremonileri büyük ilgi gördü. (GeekWire Fotoğrafı / John Cook) Futbolda, tek bir yanlış ofsayt kararı, hangi takımın tur atlayacağına veya evine döneceğine karar verebiliyor. Ancak hakemler de insan ve hata yapabiliyorlar.
2026 Dünya Kupası, hakem ekibine bilgisayar görüsü ve yapay zekayı dahil etti: video inceleme, topun içindeki sensör, yarı otomatik ofsayt kararları ve her tribün tavanına monte edilmiş kameralar bu teknolojik yenilikler arasında yer alıyor. Bu teknoloji şimdiden bir golü karara bağladı. 15 Haziran’da Monterrey'de oynanan maçta, İsveç Tunus karşısında üstünken, Mattias Svanberg oyuna sonradan girip ilk dokunuşuyla golü attı. Ancak çizgi hakeminin bayrağı kalktı ve ofsayt kararı verildi. Gol iptal oldu, fakat sonra tekrar geçerli sayıldı.
Video inceleme, insan gözünün kaçırdığı bir detayı ortaya çıkardı: Alexander Isak'ın topa hafifçe dokunması oyunu yeniden başlatmış ve böylece Svanberg ofsaytta değildi. Kameralar bu dokunuşu yakalayamadı, ancak topun içindeki sensör dokunuşu kaydetti. Peki, top nasıl olur da çizgi hakeminin kararını geçersiz kılabiliyor? İşte bu noktada FIFA'nın turnuvaya entegre ettiği teknoloji devreye giriyor.
Sony’nin Hawk-Eye sistemi, video inceleme, gol çizgisi kararları, yarı otomatik ofsayt sistemi ve “son dokunuş” özelliğinin temelini oluşturuyor. Bu özellik, topun dışarı çıkışını hangi oyuncunun sağladığını belirliyor. Rochester Üniversitesi'nden bilgisayar görüsü araştırmacısı Chenliang Xu, üniversitenin haber servisine yaptığı açıklamada, sistemin “birden fazla bilgisayar görüsü tekniğini bir araya getiren çok sofistike bir sistem” olduğunu söyledi. Sistemin temelinde, kalibre edilmiş kameralar, topu, oyuncuları ve onların pozisyonlarını tanıyacak şekilde eğitilmiş modeller ve insanın müdahalesi gerektiğinde devreye giren ince bir mantık katmanı bulunuyor.
Oyuncu ve top takibi, milyonlarca etiketlenmiş görsel üzerinde eğitilmiş sinir ağları ile yapılıyor. Bu modeller, yüz tanıma ve otonom araçların algılama sistemleriyle benzer bir teknolojiye dayanıyor. Xu, eğitimin “bir çocuğa nesneleri tanımayı öğretmek” gibi olduğunu belirtti; yeterince örnekle beslenen model, önemli olanı öğreniyor. Her stadyumu çevreleyen 16 kamera bulunuyor çünkü tek bir açı engellenebilir veya yanıltıcı olabilir, ancak birçok açı üç boyutlu bir görüntü oluşturmak için birleştirilebiliyor. Xu, bunun insan gözü gibi çalıştığını, bir gözünüz kapalıyken derinlik algısının zorlaştığını ancak iki gözün bunu telafi ettiğini belirtti. Aynı şekilde 16 kamera da eksik kalan görüntüyü tamamlıyor.
Görüntülerin işlenip üç boyutlu modelin oluşturulması saniyeler içinde tamamlanıyor ve bir insan hakem tarafından onaylanıyor. Bu sistemin hızlı çalışmasının sebebi, çok dar bir görev için tasarlanmış olması. FIFA'ya göre, maç başına 150 milyondan fazla takip verisi üreten kameralar, genel amaçlı modellerin gerçek zamanlı işleyemeyeceği kadar veri sağlıyor. Sinir ağları sadece oyuncu ve topu tanımaya odaklanmış, diğer tüm gereksiz bilgilerden arındırılmış ve bu da hızı artırıyor.
Bu dar kapsam aynı zamanda bir itiraftır. Sistem, kameraların ve sensörlerin net şekilde ölçebileceği tek şeyi, topa vurulduğu anda oyuncunun pozisyonunu ölçüyor ve en çok tartışmaya neden olan ofsaytta oyuncunun oyunu etkileyip etmediği kararına karışmıyor. Ölçümü makine yapıyor, kararı hakem veriyor. Bu, yapay zekanın şu an için “Yardımcı Zeka” olduğunu ve karar verme yetkisine sahip olmadığını hatırlatıyor.
2026 Dünya Kupası'nda yapay zekanın en sessiz hali ise yayınlarda değil. Bir oyuncunun Dünya Kupası’nı sakatlıkla kapatmasına veya bir favorinin elenmesine neden olabilecek kas yırtılması gibi sakatlıklar, maç başlamadan önce önlenmeye çalışılıyor. Kulüpler, Catapult ve Zone7 gibi firmaların sattığı GPS yelekleri ve hareket sensörlerinden elde edilen verileri, oyuncunun yorgunluk seviyesini ve sakatlığa eğilimini gösteren modellere aktarıyor. Bu teknoloji, bazen oyuncu henüz bir şey hissetmeden önce uyarı veriyor.
Bu uyarı grafiklerde bir artış veya ağır çekim tekrar gösterimi olarak ortaya çıkmıyor. Sadece antrenöre, o gün için bir oyuncunun kas grubunu dinlendirmesi gerektiğini söyleyen bir sayı olarak çıkıyor. Kameralar maçın önemli anlarını yakalarken, kas yırtılması izleme teknolojisi oyuncuların sakatlanmasını engelliyor.
Haberi Derleyen: Emre Aladağ