Fairbanks'te 1966'dan Kalma Kuyudaki PFAS Kirliliği ve Yeni Temizleme Teknolojileri

Heather Koponen, Fairbanks, Alaska'nın kenar mahallelerindeki aile evinde, 1966 yılında ebeveynleri tarafından yapılan kuyunun PFAS ile kirlenmiş olduğunu öğrendiğinde büyük bir şok yaşadı. Bu durumu öğrenmesi, Mark Ruffalo'nun “Dark Waters” filmine katıldığı bir gösterimde, etkinliği düzenleyen kar amacı gütmeyen kuruluşun sunduğu ücretsiz test kitiyle kendi içme suyunu test etmesiyle başladı. Emekli bir doktor asistanı olan Koponen, bölgedeki askeri üslerde ve havaalanlarında kullanılan yangın söndürücü köpüklerden dolayı PFAS kirliliğinin farkındaydı ve çevresinde bu kimyasallardan zarar gördüğüne inanan arkadaşları bulunuyordu. Ancak, ailesinin kuyusunun bilinen kirlilik kaynaklarının batısında yer almasına rağmen testlerde yüksek PFAS seviyeleri tespit edildi. Koponen, “İnanamadık, bu yüzden suyu defalarca test ettik,” dedi.

PFAS (per- ve polifloroalkil maddeler), yapışmaz tavalar, gıda ambalajları, giysi ve halılarda yağ ve su itici olarak kullanılan endüstriyel kimyasallar ailesidir. ABD ve dünya genelinde su ve toprakları kirleten bu kimyasalların çoğu insanın kanında tespit edilebilir seviyededir. Bağışıklık sistemi zayıflaması, çocuklarda gelişim gecikmeleri, bazı kanser türlerinin artışı ve doğurganlıkta azalma gibi sağlık sorunlarıyla ilişkilendirilen PFAS, çevrede yaygınlaştıkça kontrol ve yok etme yöntemleri sınırlı ve yüksek maliyetli oldu. Ancak, bu sorunun çözümü için geliştirilen teknolojilerde önemli ilerlemeler yaşanıyor.

Batı Washington'da PFAS ile Mücadele

GeekWire’ın sürdürülebilirlik ve iklim mücadelesine dair umut veren podcasti Positive Charge’un ilk bölümünde, PFAS’ı etkili şekilde yok eden teknolojiler üzerinde çalışan iki şirket ön plana çıkıyor: Aquagga ve Sedron Technologies. Tacoma şehir merkezinde, eski bir mermer atölyesi olan Petrich Marine binasında faaliyet gösteren Aquagga, taşınabilir, beyaz renkte konteynerler içinde, hidrotermal alkalin işlem (HALT) adı verilen yöntemle PFAS’ı yüksek sıcaklık ve aşırı alkalin ortamda kimyasal olarak parçalayarak %99,99’dan fazla yok ediyor. Bu sistem, Fairbanks Uluslararası Havalimanı’nda 20.000 galon atık içeren bir yeraltı çukurundan ve Kuzey Carolina’da Savunma Bakanlığı ile birlikte yürütülen 3.000 galonluk atık temizleme projelerinde kullanıldı. Savunma Bakanlığı’nın elinde, bertaraf edilmek üzere stoklanan yaklaşık 2 milyon galon PFAS içeren yangın söndürücü köpük bulunuyor.

Sedron Technologies’in Atık Dönüşümü

Sedron Technologies başlangıçta PFAS ile mücadele amacıyla kurulmamıştı; şirket, atık suyu içilebilir suya dönüştürme hedefiyle faaliyet gösteriyor ve bu sistem Microsoft’un kurucusu Bill Gates’e de hizmet verdi. 2011’de Janicki Industries tarafından, Gates Vakfı’nın finansmanıyla geliştirilen teknolojiler, süt atıkları ve belediye biyosolidleri gibi atıkları enerji verimli termal kurutucularla kurutup biyoyakıta dönüştürüyor. Bu biyoyakıt, biyokütle kazanında elektrik üretirken, PFAS’ı da 900 derece Celsius’un üzerindeki sıcaklıklarda, iki saniyeden fazla süreyle, sistemdeki türbülans sayesinde etkili biçimde yok ediyor. Sedron’un kıdemli izin yöneticisi Meghan Carlo’nun belirttiği gibi, bu işlem olmadan biyosolidler tarım arazileri, golf sahaları gibi alanlarda gübre olarak kullanılarak PFAS’ın çevreye yayılması devam edecekti.

PFAS Temizliği İçin Uzun ve Maliyetli Bir Yol

PFAS temizliği için çözümler bulunmasına rağmen, sorunun büyüklüğü korkutucu boyutlarda. Akademik bir çalışma, PFAS’ın çevreden çıkarılması için yıllık maliyetin 20 trilyon ila 7.000 trilyon dolar arasında olacağını tahmin ediyor. 2024 yılında Biden yönetimi, altı PFAS türü için içme suyunda 4 parçacık trilyonda (ppt) sınır koydu; bu, beş olimpik yüzme havuzundaki bir damla suya eşdeğer bir miktar. Ancak Trump yönetimi, bu sınırlamalardan dördünü iptal etmeye ve kalan ikisi için uyumu geciktirmeye çalışıyor. Eyaletler ise kendi içme suyu PFAS kısıtlamalarını, izleme ve kullanım sınırlamalarını uygulamaya devam ediyor. Bu durum, belediyeler ve diğer paydaşlar için sorumluluk endişelerini artırırken, temizleme teknolojilerine olan talebi de yükseltiyor.

Aquagga, kirli suyu işleyen cihazlarını kiralama, satın alma veya gösterim projeleri için sunarken, Sedron bu yıl Güney Florida’da 2 milyon nüfusa hizmet verecek bölgesel atık arıtma tesisinin temelini attı ve tesisin 2028’de faaliyete geçmesi planlanıyor. Öte yandan, PFAS’tan etkilenen Fairbanks sakini Heather Koponen’un acil çözüme ihtiyacı var. Koponen’in seçenekleri arasında, doğal bir kaynaktan su almak için saatte bir yapılan beş galonluk su bidonları ile yapılan yolculuk, düşük seviyede PFAS içeren yerel bir şirketten su teslimatı ya da Brita benzeri PFAS filtreleri bulunuyor. Ancak o, daha geniş çapta çözümün önemine vurgu yaparak, “En önemlisi daha fazla kirliliğin durdurulması. Gelecek nesilleri ve gezegenin geleceğini düşünmeliyiz,” diyor.

Haberi Derleyen: Emrah Aladağ